Globalizacja stawia nowe wyzwania także przed niemiecką nauką i szkolnictwem wyższym. Politycy i uczelnie wyższe podjęły inicjatywę dostosowania systemu szkolnictwa wyższego do nowych, międzynarodowych wyzwań, opracowując szereg reform. W systemie edukacji dokonują się wielkie zmiany. Obejmują one przechodzenie na dwustopniowy model kończenia studiów z możliwością uzyskania tytułów bachelor i master, dopuszczenie opłat za studia, wprowadzenie testów przyjęć czy też pojawienie się prywatnych form kształcenia akademickiego i intensyfikację partnerstwa strategicznego szkół wyższych i instytucji pozauniwersyteckich.

Reformy te mają na celu wzmocnienie pozycji badań naukowych i pracy dydaktycznej w ramach coraz bardziej zaostrzającego się współzawodnictwa międzynarodowego. Zmiana przepisów o szkolnictwie wyższym daje uniwersytetom większe możliwości działania, pensje profesorskie w większym stopniu uzależnia się od wyników pracy. Renomowane uniwersytety starają się wzmocnić swój profil, a różnego rodzaju rankingi jakości i popularności szkół wyższych zwiększają dodatkowo współzawodnictwo.

Temu samemu celowi służy także pomyślnie realizowana od 2006 roku inicjatywa doskonałości, której zadaniem jest wspieranie czołowych badań naukowych na uczelniach niemieckich. Główna opdowiedzialność za stronę organizacyjną inicjatywy doskonałości spoczywa w rękach najważniejszego finansisty badań naukowych – Niemieckiego Towarzystwa Badawczego (DFG). Do 2017 roku włącznie wybrane przez niezależne gremium ekspertów uczelnie otrzymają 2,7 mld euro. Dzięki planowemu wspieraniu nowych struktur, które sprzyjają prowadzeniu prac badawczych, oraz współpracy interdyscyplinarnej – realizowanej nie tylko w ramach jednego uniwersytetu, ale także między uniwersytetami, pozauniwersyteckimi placówkami naukowo-badawczymi i gospodarką - inicjatywa ta ma duże oddziaływanie strukturalne.

W ramach inicjatywy wspiera się szkoły doktoranckie kształcące narybek naukowy, wybijające się w określonych dyscyplinach badań ośrodki (klastry doskonałości) oraz umacnia profil naukowo-badawczy dziewięciu czołowych uniwersytetów. Do tej elitarnej grupy należy Monachijski Uniwersytet im. Ludwika Maksymiliana oraz Monachijski Uniwersytet Techniczny, Politechnika z Karlsruhe, Nadreńsko-Westfalska Politechnika z Akwizgranu, jak również uniwersytety z Konstancji, Getyngi, Heidelbergu, Fryburga Bryzgowijskiego oraz Wolny Uniwersytet Berliński. Uczelnie te jak świetlane punkty nauki mają emanować swoją działalnością badawczą na skalę międzynarodową.