Kanclerz federalny jest jedynym pochodzącym z wyboru członkiem rządu federalnego. Konstytucja przyznaje mu prawo samodzielnego wybierania ministrów na szefów najważniejszych urzędów politycznych. Kanclerz decyduje ponadto o ilości ministerstw i ustala ich kompetencje. Posiada on kompetencję ustalania wytycznych polityki, która oznacza prawo kanclerza do wyznaczania w sposób wiążący głównych kierunków działalności rządu. Kanclerz federalny wyposażony w takie uprawnienia posiada arsenał instrumentów kierowniczych, dorównujący władzy prezydenta w demokracjach prezydenckich.

Radzie Parlamentarnej, która uchwaliła w 1949 roku Ustawę Zasadniczą, za wzór dla uprawnień kanclerza federalnego posłużyła pozycja brytyjskiego premiera. Dysponuje on dokładnie takimi samymi środkami sprawowania władzy jak kanclerz, ale faktycznie władza kanclerza nie dorównuje władzy brytyjskiego premiera. W systemie parlamentarnym Wielkiej Brytanii rządy sprawuje tylko jedna partia, jako że brytyjski większościowy system wyborczy faworyzuje partię najsilniejszą. W Bundestagu z reguły żadna partia nie posiada większości. Aby doszło zatem do wyboru kanclerza konieczne jest zazwyczaj utworzenie koalicji.

Wybór kanclerza poprzedzają obszerne obrady między partiami, które zamierzają wspólnie rządzić. Podczas nich omawia się szczegółowo podział ministerstw między partiami, zachowanie starych i utworzenie nowych resortów. Silniejszej partii sojuszu rządowego przyznaje się prawo wyłonienia kanclerza federalnego. Następnie partie uzgadniają przedsięwzięcia, które zamierzają realizować w nadchodzących latach. Wyniki negocjacji koalicyjnych zapisuje się w umowie koalicyjnej. Dopiero po podjęciu tych kroków następuje wybór kanclerza. Negocjacje pomiędzy partiami rządowymi przygotowują grunt pod decyzje rządu federalnego i towarzyszą im. Jeżeli jeszcze przed wyborem nowego Bundestagu wyczerpie się zasób wspólnych celów politycznych, aktualności nabiera odwołanie kanclerza ze stanowiska.

Wraz z odwołaniem urzędującego kanclerza w wyniku – konstruktywnego – wotum nieufności musi jednocześnie nastąpić wybór nowego kanclerza. Ta ofensywna odmowa zaufania ze strony parlamentu zmusza partie reprezentowane w Bundestagu do utworzenia nowej, zdolnej do pracy większości rządowej przed obaleniem kanclerza. Dotychczas próbę obalenia kanclerza podejmowano dwukrotnie, ale tylko raz w 1982 roku zakończyła się ona powodzeniem. Parlament uchwalił wtedy wotum nieufności dla ówczesnego kanclerza Helmuta Schmidta (SPD) i wybrał Helmuta Kohla (CDU).

Kanclerz federalny może także sam w każdym momencie wystąpić w Bundestagu o udzielenie wotum zaufania, aby sprawdzić, czy nadal cieszy się nieograniczonym poparciem partii rządzących. Jeżeli podczas głosowania nie uzyska wotum zaufania, tzn. część rządzącej większości odmówi mu poparcia, wówczas decyzja o rozwiązaniu Bundestagu i przeprowadzeniu nowych wyborów leży w gestii prezydenta federalnego. Prezydent może także zażądać od partii reprezentowanych w Bundestagu, by podjęły próbę utworzenia nowego rządu.

W historii Republiki Federalnej Niemiec głosowanie za udzieleniem wotum zaufania nigdy nie zakończyło się rzeczywistą porażką. Trzykrotnie jednak porażka taka została z góry ustalona: posłowie partii rządzących lub ministrowie wstrzymali się od głosu, aby spowodować upadek rządu (1972 r., 1982 r., 2005 r.). Taką drogę wybrano w celu przeprowadzenia – zgodnie z konstytucją niemożliwych w innym przypadku – przedterminowych wyborów do Bundestagu. Taki sposób rozpisania wyborów, możliwy tylko za zgodą prezydenta federalnego, nie jest bezsporny z prawnego punktu widzenia.