Zgodnie z Ustawą Zasadniczą zadaniem partii politycznych jest współudział w tworzeniu woli politycznej narodu. Wystawianie kandydatów do sprawowania funkcji politycznych i organizowanie kampanii wyborczych zyskuje przez to rangę zadania konstytucyjnego. Z tego powodu partie otrzymują od państwa rekompensatę kosztów powstałych podczas kampanii wyborczej. Praktykowany po raz pierwszy w Niemczech zwrot kosztów kampanii wyborczej jest obecnie przyjęty w większości demokracji. Tworzenie partii politycznych musi w myśl Ustawy Zasadniczej być zgodne z zasadami demokracji (demokracja członkowska). Oczekuje się, że partie będą opowiadać się za zasadami państwa demokratycznego.

Partie, których przekonania budzą wątpliwości, mogą – ale nie muszą – otrzymać zakaz działalności na wniosek rządu federalnego. Jeżeli rząd federalny uzna taki zakaz za stosowny ze względu na niebezpieczeństwo, jakie partie te stanowią dla systemu demokratycznego, może jedynie wnioskować o wydanie zakazu. Sam zakaz może wydać wyłączenie Federalny Trybunał Konstytucyjny. Zasada ta zapobiega zakazywaniu przez partie rządzące partii, która mogłaby być dla nich niewygodna w politycznym współzawodnictwie. W historii Republiki Federalnej Niemiec toczyło się niewiele postępowań o zakaz partii, jeszcze mniej wydano samych zakazów. Ustawa Zasadnicza w sposób uprzywilejowany traktuje partie polityczne. Ale w swej istocie partie są formą wyrazu społeczeństwa. Ponadto ponoszą one wszelkie ryzyko związane z porażką w wyborach, odpływem członków oraz sporami w kwestiach personalnych i merytorycznych.

Niemiecki system partyjny jest przejrzysty. W wyniku założenia w latach 80. partii Zielonych i powstania po zjednoczeniu Niemiec w 1990 roku partii będącej następczynią SED istniejący przez długie lata system trójpartyjny przekształcił się obecnie w stabilny system pięciopartyjny. Obok partii masowych CDU/CSU i SPD, także i „małe” partie zyskały w wyborach do Bundestagu w 2009 roku po kilkanaście procent głosów. Partie unijne, należące do grupy partii chrześcijańskich demokratów, występują na terenie całych Niemiec – z wyjątkiem Bawarii – jako Unia Chrześcijańsko–Demokratyczna (CDU). Tylko w jednym kraju związkowym – Bawarii – CDU rezygnuje z kandydowania, pozostawiając pole do działania mocno z nią związanej Unii Chrześcijańsko-Społecznej (CSU). W Bundestagu posłowie obu partii połączyli się na trwałe we wspólną frakcję parlamentarną.

Socjaldemokratyczna Partia Niemiec (SPD) stanowi drugą wielką siłę niemieckiego systemu partyjnego. Należy ona do europejskiej rodziny partii socjaldemokratów i demokratycznych socjalistów. CDU/CSU i SPD wykazują się zasadniczo pozytywnym stosunkiem do państwa socjalnego. Partie CDU/CSU skupiają przeważnie warstwy osób pracujących na własny rachunek, właścicieli małych zakładów i przedsiębiorców, SPD jest związana ze związkami zawodowymi.

Wolna Partia Demokratyczna (FDP) należy do rodziny liberalnych partii europejskich. Jej polityczne kredo to jak najmniejsza ingerencja państwa w sprawy rynku. FDP cieszy się przede wszystkim poparciem warstw o wyższych dochodach i wykształceniu. Zieloni należą do europejskiej rodziny partii zielonych i partii ekologicznych. Charakterystyczną cechą ich programu jest połączenie gospodarki rynkowej z nakazami ochrony przyrody i środowiska, nad przestrzeganiem których powinno czuwać państwo. Także i ta partia reprezentuje raczej dobrze zarabiający i ponadprzeciętnie wykształcony elektorat. Najmłodszą polityczną siłą Niemiec o ważniejszym znaczeniu jest Lewica (Die Linke). Szczególnie silnie jest ona reprezentowana w pięciu krajach związkowych, które przystąpiły do Republiki Federalnej Niemiec w wyniku zjednoczenia. Ale także w pozostałych landach partia ta ma obecnie swoich przedstawicieli w landtagach. Będąc partią, która stara się zyskać zwolenników, poruszając temat sprawiedliwości społecznej, współzawodniczy ona przede wszystkim z SPD.