دگرگونی پرشتاب رسانه‌ها

شبکه‌های اجتماعی نظام رسانه‌ئی، رفتار ارتباطی و افکار عمومی را به‌طوربنیادین تغییر می‌دهند
شبکه‌های اجتماعی نظام رسانه‌ئی، رفتار ارتباطی و افکار عمومی را به‌طوربنیادین تغییر می‌دهند Malte Christians/dpa
عرصه‌ی رسانه‌ئی در آلمان آزاد و چندصدائی است. دیجیتالی‌شدن سرآغاز یک دگرگونی عمیق ساختاری است.
picture alliance/Moritz Vennemann

آزادی مطبوعات و عقیده در آلمان در سطحی بالا رعایت و اعمال می‌شود و ارزشی به شمار می‌آید که قانون اساسی از آن حمایت می‌کند. در ماده‌ی 5 قانون اساسی آمده است: «هر کس حق دارد عقیده‌ی خود را به‌ صورت گفتار، نوشتار یا تصویر بیان و منتشر کند و بدون مانع از منابع در دست‌رس عموم به کسب اطلاعات بپردازد. (...) سانسور اعمال نخواهد شد.» آلمان در سال 2015 در «فهرست آزادی مطبوعات» سازمان غیردولتیِ «گزارش‌گران بدون مرز» در میان 180 کشور جهان در مرتبه‌ی دوازدهم جای گرفت. در رسانه‌های آلمان تنوع عقاید و کثرت‌گرائی در اطلاع‌رسانی حاکم است. مطبوعات در اختیار دولت‌ها و احزاب نیست، بلکه مسئولیت آن‌ها بر عهده‌ی مؤسسه‌های رسانه‌ئی بخش خصوصی است. رادیو تلویزیون‌های عمومی ـ قانونی (ARD، ZDF و رادیو آلمان) که بر اساس مدل بریتانیائی شکل گرفته‌اند، مؤسسات و بنگاه‌های بخش عمومی هستند که هزینه‌ی آن‌ها از محل دریافت عوارض تأمین می‌شود، ستون دوم اصلِ دووجهیِ خصوصی و عمومی هستند که عرصه‌ی رسانه‌ئی آلمان بر اساس آن بنا شده و از زمان تأسیس جمهوری فدرال آلمان در سال 1949 بدون تغییر باقی مانده است. عوارض ماهیانه‌ی رادیو و تلویزیون از سال 2015 به ماهیانه 5/17 یورو افزایش یافته است. در کنار این بخش از دهه‌ی 80 قرن گذشته تاکنون شمار زیادی از فرستنده‌های خصوصی رادیو و تلویزیونی پا بر این عرصه نهاده‌اند. در سال 2014 هر خانوار در آلمان به‌طورمیانگین به 78 کانال تلویزیونی دست‌رسی داشت. در آلمان، با به‌شمارآوردن کانال‌های پولی، درمجموع حدود 400 کانال تلویزیونی در دست‌رس است. مهم‌ترین برنامه‌های خبری شبکه‌های تلویزیونی آلمان برنامه‌های «Tagesschau» و «Tagesthemen» در کانال ARD، «Heute» و «Heute Journal» در کانال ZDF و هم‌چنین «RTL Aktuell» در کانال RTL هستند. فقط در برلین، که یکی از ده شهر مهم رسانه‌ئیِ جهان است، ازجمله 900 خبرنگار پارلمانی و 400 گزارش‌گر خارجی از 60 کشور جهان مجوز فعالیت دارند.

بخشی از عرصه‌ی چندصدائی رسانه‌ها را 329 روزنامه‌، که اغلب در سطح منطقه‌ئی توزیع می‌شوند، 20 ‌هفته‌نامه و 1590 مجله‌ی عمومی در اختیار دارند (2014). آلمان پس از چین، هند، ژاپن و ایالات متحده پنجمین بازار بزرگ برای روزنامه‌ در جهان است. در آلمان هر روز 54/17 میلیون نسخه روزنامه و به ازای هر روز هفته پنج میلیون نسخه هفته‌نامه و روزنامه‌های مخصوص روز یک‌شنبه به فروش می‌رسد (2014). مهم‌ترین این نشریات روزنامه‌های فرامنطقه‌ئی «زوددویچه سایتونگ» (Süddeutsche Zeitung)، «فرانکفورتر آلگماینه سایتونگ» (Frankfurter Allgemeine Zeitung)، «دی ولت» (Die Welt)، «تاتس» (Taz)، «هندلزبلات» (Handelsblatt) و هفته‌نامه‌ی فرامنطقه‌ئی «دی سایت» (Die Zeit) هستند که ویژگی آن‌ها انتشار گزارش‌های تحقیقی، تحلیل‌، گزارش‌هایی از پس‌زمینه‌ حوادث و تفسیرهای جامع است. مجله‌ی خبری «اشپیگل / اشپیگل آنلاین» (Spiegel / Spiegel Online) و روزنامه‌ی مردم پسند «بیلد» (Bild) دو رسانه‌یی هستند که مطالب آن‌ها بیش از دیگر رسانه‌ها نقل می‌شود.

این بخش درعین‌حال یک دگرگونی عمیق ساختاری را از سر می‌گذراند. روزنامه‌ها از 15 سال پیش به‌این‌سو به‌طورمیانگین 5/1 تا 2 درصد از شمارگان خود را از دست داده‌اند. این رسانه‌ها هر روز کم‌تروکم‌تر موفق به جذب قشر جوان روزنامه‌خوان می‌شوند و با به دلیل استمرار کاهش شمارگان و نیز کاهش درآمد حاصل از آگهی مسیر دشواری را می‌پیمایند. در این میان و به عنوان پاسخی واکنشی به عادت استفاده‌ی مجانی از مطالب روزنامه‌ها بیش از 100 روزنامه حایل‌های مالی برای دست‌رسی به نسخه‌ی آنلاین خود پیش‌بینی کرده‌اند.

دیجیتالی‌شدن دنیای رسانه، اینترنت، افزایش پرتکاپوی دستگاه‌های همراه برای دریافت اطلاعات و یورش پیروزمندانه‌ی شبکه‌های اجتماعی رفتار استفاده از رسانه را آشکارا دست‌خوش تحول کرده است. 6/55 میلیون آلمانی بالای 14 سال (79 درصد) آنلاین هستند. در سال 2014 هر کاربر اینترنت 9/5 روز در هفته آنلاین و روزانه حدود 166 دقیقه به شبکه‌ی اینترنت متصل بوده است. از هر دو نفر در آلمان یکی با دستگاه‌های همراه در فضای مجازی جولان می‌دهد. علاوه بر این بیش از نیمی از کاربران اینترنت عضو یکی از مجامع (Community) خصوصی هستند. انقلاب دیجیتالی درک نوینی از افکار عمومی پدید آورده است. شبکه‌های اجتماعی و فضای مجازی آینه‌ی یک جامعه‌ی باز و گفت‌وگومدار است که هر کسی می‌تواند به‌نحوی‌تأثیرگذار در گفتمان‌های  آن شرکت کند. این‌که آیا پایگاه‌های تجمعات تعاملی در اینترنت می‌توانند به شالوده‌یی برای روزنامه‌نگاری دیجیتال در آینده تبدیل شوند هنوز مشخص نیست. برای مثال در آلمان ادامه‌ی کار مجله‌ی اینترنتی «کراوت‌رپورتر» (Krautreporter) که در سال 2014 به عنوان پروژه‌یی با سرمایه‌گذاری جمعی (از طریق انتشار فراخوان در اینترنت) آغاز به کار کرد، با هیجان دنبال می‌شود.

Related content