سبک‌های متنوع زندگی

خانواده ارزش والایی دارد. در این میان بسیاری از پدرها نیز از مرخصی برای نگه‌داری فرزند استفاده می‌کنند
خانواده ارزش والایی دارد. در این میان بسیاری از پدرها نیز از مرخصی برای نگه‌داری فرزند استفاده می‌کنند Sean Gallup/Getty Images
اشکال جدید زندگی مشترک وجه برجسته‌ی جامعه‌ی آلمان است. سازگاری شغل با خانواده به‌طورهدف‌مند مورد حمایت قرار می‌گیرد

حتی در جهان فردگرا و به‌شدت پویای قرن بیست‌ویکم، خانواده دارای اهمیتی محوری است. از هر ده آلمانی نزدیک به نه نفر کماکان بر این نظرند که خانواده یک نهاد مهم اجتماعی و یک گروه مرجع تأثیرگذار است. هم‌زمان ولی درک از ویژه‌گی‌های یک خانواده‌ی تمام‌عیار در حال تغییر است. در آلمان تنها نزدیک به نیمی از افراد هنوز در یک خانواده زندگی می‌کنند. با وجود رشد منفی ساختارهای سنتی خانواده، زندگی مشترک 69 درصد از زوج‌های دارای فرزندان نابالغ در سال 2014 رایج‌ترین شکل خانواده بود. ازدواج گرایشی رو به کاهش است و در سال 2013 به 373600 مورد رسید. از هر سه ازدواج کمی بیش از یکی به جدائی می‌انجامد. در طلاق‌های ثبت‌شده در سال 2013 میانگین طول زندگی مشترک 14 سال و 8 ماه بوده است. هر سال نزدیک به 44 هزار ازدواج بین آلمانی‌ها و خارجیان صورت می‌گیرد.

شمار زوج‌های دارای فرزند که بدون ازدواج رسمی ولی به‌طورمشترک زندگی می‌کنند به شکل چشم‌گیری افزایش یافته است. شمار‌ خانواده‌های مبتنی بر ازدواج سفید بین سال‌های 1996 و 2013 با دو برابر افزایش به 1/8 میلیون رسیده است؛ از هر ده زوج دارای فرزند یکی بدون ازدواج رسمی بوده است. شمار خانواده‌های تک‌سرپرست بیش‌ترین افزایش را داشته است. تاآن‌جاکه شمار خانواده‌های تک‌سرپرست به یک‌پنجم خانوده‌های دارای فرزند رسیده است: از هر ده خانواده‌ی‌ تک‌سرپرست، سرپرستی نُه خانوار با زنان است. این خانواده‌ها اغلب با خطر مهلک افتادن به ورطه‌ی فقر روبه‌رو هستند و 40 درصد آنان از کمک‌های دولتی استفاده می‌کنند.

از جمله دیگر اشکال زندگی که هرروزه بر اهمیت آن افزوده می‌شود، زندگی مشترک دو هم‌جنس است. در سال 2013 در آلمان 78 هزار زوج هم‌جنس به‌طورمشترک زندگی می‌کرده‌اند ــ یک‌سوم بیش از ده سال پیش‌ازآن. نزدیک به 35 هزار زوج از این تعداد را زوج‌های هم‌جنسی تشکیل می‌دهند که زندگی مشترک خود را، بر اساس مقررات سال 2001 به ‌ثبت رسانده‌اند؛ مقرراتی که امنیتِ قانونیِ زندگی مشترک زوج‌های هم‌جنس را تضمین می‌کند.

درحالی‌که اشکال جدیدی برای زندگی مشترک ایجاد می‌شود، شمار خانوارهای تک‌نفره نیز افزایش می‌یابد. 41 درصد تمام خانوارها در آلمان تک‌نفره است و 5/16 میلیون نفر تنها زندگی می‌کنند. این تحول ازیک‌سو ناشی از تغییر در ترکیب جمعیت و افزایش تعداد افراد کهن‌سالی است که تنها زندگی می‌کنند و ازسوی‌دیگر گرایش روزافزون جوانان به زندگی مجردی است.

حمایت هدف‌مند از خانواده با دادن مرخصی به والدین برای نگه‌داری از فرزند و کمک مالی به والدین

مختصاتِ ساختارهای درون خانواده نیز در حال تغییر است. روابط بینا‌نسلیِ میان والدین و فرزندان اغلب خوب است و روش‌های سنتی و مستبدانه‌ی تربیت جای خود را به حق مشارکت فرزندان در تصمیم‌گیری، توجه بیش‌تر و حمایت از آنان و آماده‌ساختن‌شان برای استقلال رأی بیش‌تر داده است. سهم مادران شاغل به 66 درصد رسیده است (در مقایسه با 61 درصد در 2006). البته بیش از 70 درصد زنانِ دارای فرزند، به‌ویژه کسانی که فرزند زیر هفت سال دارند، به‌صورت‌نیمه‌وقت کار می‌کنند؛ این تعداد در مورد پدران شاغل فقط 5 درصد است. در سال 2014 زنان شاغل 1/73 درصد جمعیت زنان را تشکیل می‌دادند که در میان کشورهای عضو اتحادیه‌ی اروپا در جایگاه دوم و بسیار بالاتر از متوسط نرخ اشتغال زنان (3/62 درصد زنان) در این اتحادیه است.

مقررات مربوط به مرخصی والدین برای نگه‌داری از فرزند که از سال 2007 به ‌اجرا درآمده، تشکیل خانواده و هم‌زمان با آن بهبود رده‌ی شغلی را آسان‌تر کرده است. این مقررات ازجمله امکانات بی‌شماری است که به بهبود وضعیت والدین و جایگاه مناسب خانواده در جامعه کمک می‌کند. قانون مرخصی والدین به ‌هریک از آنان اجازه می‌دهد تا سه سال از کار خود مرخصی بگیرند. آن‌ها در این دوره برای تأمین هزینه‌های خود 14 ماه کمک‌هزینه‌ دریافت می‌کنند. این کمک‌هزینه 67 درصد از آخرین دست‌مزد ــ حداقل 300 و حداکثر 1800 یورو ــ پدر یا مادری است که مرخصی گرفته است.

75 درصد آلمانی‌ها کمک‌هزینه‌ی والدین را مقررات خوبی می‌دانند و تقریباً همه‌ی خانواده‌ها از این فرصت استفاده می‌کنند. البته از هر پنج پدر چهار نفر فقط دو ماه، حداقل مدت پیش‌بینی‌شده برای نگه‌داری از فرزند، از مرخصی استفاده می‌کنند و بیش‌تر مادران هستند که پس از تولد فرزند مدت طولانی در خانه می‌مانند. با بهبود مقررات کمک به والدین در سال 2015 بازگشت سریع‌تر مادران به‌ کار باصرفه‌تر شده است. والدینی که به‌صورت‌نیمه‌وقت کار کنند می‌توانند تا 28 ماه از این حمایت مالی برخوردار شوند.

از ابتدای ماه اوت 2013 کودکان از یک‌سالگی به‌طورقانونی حق دارند از مهد کودک استفاده کنند. در این میان ولی از هر سه کودک زیر سه‌ سال فقط یکی از امکان استفاده از مهد کودک برخوردار می‌شود. در سال 2015 شمار این کودکان به 694500 نفر رسید که در یکی از 54 هزار مهد کودک روزانه پذیرفته شده بودند یا تحت مراقبت 44 هزار مادر قرار داشتند که روزها از کودکان در خانه‌ی خود نگه‌داری می‌کنند. از سال 2006 به‌ بعد امکانات برای پذیرش کودکان زیر سه‌ سال در مهدهای کودک دوبرابر شده است.

مرخصی والدین برای نگه‌داری از فرزندان و کمک مالی به ‌والدین و بهبود شرایط عمومی برای مراقبت از کودکان خردسال و پیش از رسیدن به سن ‌مدرسه از پیش‌شرط‌های تحقق برابری زنان با مردان است که از اصول قانون اساسی است. درحالی‌که زنان در تحصیل به ‌پای مردان رسیده و حتی در مواردی از آنان پیشی گرفته‌اند (2014: 4/54 درصد دارندگان مدرک ورود به ‌دانشگاه زن‌ها بودند و در سال تحصیلی 2015/2014، 7/48 درصد از ورودی‌های مؤسسات آموزش عالی را زنان تشکیل می‌دادند) اما هنوز، مانند گذشته، تفاوت‌هایی از نظر میزان دست‌مزد و ارتقای شغلی میان آنان وجود دارد: زنان در صورت کار تمام‌وقت به‌طورمیانگین 78 درصد مردان هم‌تراز خود دست‌مزد دریافت می‌کنند. آن‌ها هنوز هم به‌اندازه‌ی‌کافی در سمت‌های مدیریتی حضور ندارند. بر اساس بررسی مؤسسه‌ی پژوهش‌های اقتصادی آلمان (DIW) از877 عضو هیات مدیره‌ی 200 شرکت بزرگ آلمانی فقط 47 نفر زن هستند.

از سال 2015 هم در بخش خصوصی اقتصاد و هم در نهادهای دولتی قانون حضور برابر زنان و مردان در سمت‌های مدیریتی به‌ اجرا گذاشته شده است. این قانون مقرر می‌کند که 30 درصد از سمت‌های شوراهای نظارت در شرکت‌هایی که سهام خود را در بورس عرضه می‌کنند باید به زنان واگذار شود. 3500 شرکت دیگر باید اهداف تعهدآوری برای افزایش حضور زنان در رده‌های مدیریتی خود تعیین کنند. سهم زنان در مجلس فدرال (بوندس‌تاگ) ولی روندی خلاف این طی کرده است: سهم زنان در بوندس‌تاگ در حال حاضر 5/36 درصد است.

فرصت برابر برای همه به ‌عنوان یک وظیفه‌ی مهم اجتماعی

دولت فدرال می‌خواهد افراد دارای معلولیت نیز از فرصت‌های برابر برخوردار شوند. هدف ایجاد جامعه‌یی برای همه است که در آن هرکس بتواند همه‌جا حضور یابد: در مدرسه، محل کار و در مکان‌هایی که برای گذران اوقات فراغت در نظر گرفته شده‌اند. برای این منظور ضروری است که هم امکان حرکت معلولان به‌طورهمه‌جانبه تأمین شود و موانع موجود در ساختمان‌ها، خیابان و پیاده‌روها از بین برود و هم موانع اجتماعی مثل موانع ورود به بازار کار برچیده شود. آلمان در سال 2007 به‌ عنوان یکی از اولین کشورها کنوانسیون سازمان ملل متحد را در زمینه‌ی حقوق افراد معلول امضا کرد. یک برنامه‌ی اجرائی در سطح ملی تحقق این هدف را تنظیم می‌کند. در این برنامه ازجمله پیش‌بینی شده که جوانان دارای درصد معلولیت بالا به‌طورفشرده برای ورود به زندگی حرفه‌ئی آماده شوند. علاوه بر این برنامه‌ی اجرائی باید قانونی نیز برای مشارکت فدرال تصویب شود. جهت‌گیری حمایت از افراد معلول باید هرچه بیش‌تر با موقعیت زندگی فردی آنان هم‌آهنگ شود.

picture alliance/Christian Ohde

گروه دیگری که نیازها و توانائی‌هایشان مورد توجه خاص دولت فدرال است، سال‌مندان هستند. هم‌اکنون 17 میلیون نفر در آلمان بیش از 65 سال دارند. تجربه‌ی غنی آنان گنجینه‌یی است برای جامعه. اَشکال زندگی این افراد نیز تغییر کرده و متنوع‌تر شده است. آنان درمجموع فعال‌تر از پیش هستند. بسیاری از سال‌مندان هنوز در بازار کار حضور دارند. 450 خانه‌ی چندنسلی که به ‌عنوان محل ارتباط‌گیری و گردهم‌آئی افراد در سنین مختلف ایجاد شده، امکان گفت‌وگوی تنگاتنگ میان جوانان و سال‌مندان را فراهم خواهد ساخت

Related content