Kontekst

Imigracja

Już w XIX wieku Niemcy były krajem docelowym dla dużej liczby imigrantów, a od drugiej połowy XX wieku są krajem o największej ich liczbie w Europie. Jeszcze w 1950 roku odsetek cudzoziemców w Republice Federalnej Niemiec wynosił około jednego procenta (zaledwie 500 tys.) ogółu ludności. Sytuacja ta wyraźnie się zmieniła: obecnie w Niemczech mieszka 10 mln cudzoziemców, co stanowi 12 proc. ogółu ludności. 

Obywatelstwo niemieckie

Imigranci, którzy mieszkają w Niemczech na stałe, mogą pod pewnymi warunkami starać się o niemieckie obywatelstwo. W 2016 roku obywatelstwo niemieckie nadano 110,4 tys. cudzoziemców.

bamf.de

Państwo socjalne

Zasada państwa socjalnego zapisana jest w artykule 20 Ustawy Zasadniczej i nawet w wypadku zmiany konstytucji nie może być uchylona. W ten sposób konstytucja zobowiązuje państwo do zapewnienia swoim obywatelom obok wolności także podstawowych warunków materialnych. Jednostki ponoszą przy tym współodpowiedzialność za swoje zabezpieczenie socjalne.

Pomoc społeczna

Sieć świadczeń społecznych uzupełnia finansowana z podatków pomoc społeczna. Przysługuje ona wtedy, gdy jednostka nie jest w stanie o własnych siłach i środkach lub dzięki pomocy krewnych wydobyć się ze swojego ciężkiego położenia. Ponadto istnieje szereg świadczeń podstawowych o charakterze pomocy społecznej, np. podstawowe zabezpieczenie na starość lub w przypadku trwałej niezdolności do pracy oraz dopłaty do kosztów utrzymania lub pomoc w wyjątkowych sytuacjach życiowych.

Równouprawnienie

W Niemczech równouprawnienie jest zapisane w Ustawie Zasadniczej, a zakaz dyskryminacji ze względu na płeć przy ustalaniu warunków pracy i wynagrodzenia prawnie zagwarantowany. Istnieje także szereg ustaw gwarantujących prawa kobiet. Ponadto Niemcy za pośrednictwem rozległej sieci instytucji państwowych i niepaństwowych angażują się na rzecz zrównania praw mężczyzn i kobiet. Poprzez wprowadzenie tzw. gender mainstreaming, politykę na rzecz kobiet włączono jako zadanie przekrojowe do pracy wszystkich resortów i administracji. Tym samym państwo pełni aktywną rolę w procesie tworzenia równych warunków życia mężczyzn i kobiet. Widoczne są już sukcesy tych zabiegów: według wskaźnika GEM Organizacji Narodów Zjednoczonych, który mierzy udział kobiet w gospodarce i polityce, Niemcy zajmują 9. miejscu wśród wiodących na świecie krajów.

Stopa życiowa

Republika Federalna Niemiec należy do krajów o najwyższej stopie życiowej na świecie. Według wskaźnika rozwoju społecznego HDI Organizacji Narodów Zjednoczonych Niemcy pod względem średniej długości życia, stopnia alfabetyzacjii dochodu na głowę mieszkańca są jednym z najbardziej rozwiniętych krajów w skali światowej. System opieki zdrowotnej zapewnia szeroką opiekę medyczną, systemy zabezpieczeń społecznych, obejmujące ustawowe kasy chorych, ubezpieczenie pielęgnacyjne i ubezpieczenie od wypadku, ubezpieczenie emerytalne i na wypadek bezrobocia, chronią ludność przed finansowymi skutkami niebezpieczeństw, które stanowią zagrożenie dla ich bytu.

Styl życia starszego pokolenia

Seniorzy nie tylko coraz dłużej żyją niż pokolenia poprzednie, ale są także zdrowsi, bardziej sprawni i aktywni. Pod względem ekonomicznym są dobrze wyposażeni: osoby powyżej 60. roku życia dysponują prawie jedną trzecią siły nabywczej. Styl życia pokolenia powyżej pięćdziesiątki uległ znacznym przeobrażeniom: mniej więcej co druga osoba z tej grupy wiekowej zwraca większą uwagę na sprawność fizyczną, zdrowie i dobre samopoczucie. Dlatego aktywność fizyczna i sport odgrywają coraz ważniejszą rolę: co trzecia osoba powyżej 60. roku życia uprawia sport prawie codziennie.

Ubezpieczenie chorobowe

Prawie wszyscy mieszkańcy Niemiec są ubezpieczeni w ustawowych (90 proc.) lub prywatnych (10 proc.) kasach chorych. Kasy chorych pokrywają koszty leczenia, lekarstw, pobytu w szpitalu oraz badań profilaktycznych. Składki ubezpieczenia chorobowego opłacane są przez pracobiorców i pracodawców. Osoby ubezpieczone w kasach ustawowych nie muszą płacić dodatkowych składek za niepracujących członków rodziny.

Ubezpieczenie emerytalne

Ustawowe ubezpieczenie emerytalne jest najważniejszym filarem zabezpieczenia na starość. Jego finansowanie opiera się na systemie repartycyjnym: z comiesięcznych składek osób pracujących oraz pracodawców opłaca się bieżące emerytury. Płacąc składki ubezpieczeni nabywają prawa do otrzymywania własnej emerytury. Na ich emerytury będą z kolei łożyły pokolenia następne, płacąc swoje składki („umowa międzypokoleniowa”). Drugim i trzecim filarem zabezpieczenia na starość są emerytury zakładowe i prywatne. Pod pewnymi warunkami są one dofinansowywane przez państwo.

Ubezpieczenie na wypadek bezrobocia

Osoby bezrobotne mają w Niemczech prawo do pomocy finansowej. Osobom pozostającym bez pracy, które w ciągu ostatnich dwóch lat płaciły przynajmniej przez dwanaście miesięcy składki na ustawowe ubezpieczenie dla bezrobotnych, przysługuje zasiłek dla bezrobotnych (60-67 proc. ostatnich poborów netto). Zasiłki dla bezrobotnych są finansowane ze składek płaconych po połowie przez pracodawców i pracobiorców. Maksymalny okres pobierania zasiłku wynosi 6-24 miesięcy. Po tym okresie osoby poszukujące pracy mogą starać się o podstawowe zabezpieczenie finansowe, tzw. zasiłek dla bezrobotnych II, którego wysokość uzależniona jest od potrzeb. W okresie kryzysu gospodarczego skutecznym rozwiązaniem okazał się finansowany z podatków zasiłek wypłacany w przypadku skrócenia czasu pracy z powodu braku zleceń. Umożliwia on przedsiębiorstwom uniknąć zwalniania pracowników w trudnej sytuacji gospodarczej.

Ubezpieczenie od wypadku

Ustawowe ubezpieczenie wypadkowe jest ubezpieczeniem od odpowiedzialnoœci cywilnej przedsiêbiorców na rzecz pracobiorców. Chroni ono pracobiorców przed skutkami wypadku przy pracy lub choroby zawodowej.

Ubezpieczenie pielęgnacyjne

Ubezpieczenie na wypadek opieki wprowadzono w 1995 roku jako tzw. piąty filar zabezpieczenia socjalnego. To obowiązkowe ubezpieczenie finansowane jest w ramach tzw. systemu repartycyjnego z równych co do wysokości składek pracodawców i pracobiorców. 

Umowa międzypokoleniowa

Tak określa się system finansowania ustawowego ubezpieczenia emerytalnego. Osoby zawodowo czynne w ramach systemu repartycyjnego opłacają ze swoich składek emerytury pokolenia, które zakończyło życie zawodowe, oczekując, że pokolenie następne sfinansuje później ich emerytury. Pierwsze ustawowe regulacje dot. zabezpieczenia na starość wprowadzono już w 1889 roku. System ten oprócz wpłat dokonywanych przez pracobiorców i pracodawców jest subsydiowany przez federację. Od 2002 roku uzupełnieniem emerytury ustawowej jest dotowane przez państwo prywatne zabezpieczenie na starość w formie renty kapitałowej. Oprócz ustawowej emerytury dla pracobiorców, państwo i inne ubezpieczenia zapewniają zabezpieczenie na starość urzędnikom państwowym oraz przedstawicielom wolnych zawodów.

Wzrost średniej długości życia

Podczas gdy średnia długość życia na początku XX wieku wynosiła 46 lat, urodzony dzisiaj w Niemczech chłopiec może spodziewać się, że dożyje 78 lat, a dziewczynka nawet – 83.