Architektura zrównoważonego rozwoju

Nowy symbol Hamburga: Sala koncertowa (Elbphilharmonie) w Hamburgu, zaprojektowana przez szwajcarskie biuro Herzog & de Meuron.
Nowy symbol Hamburga: Sala koncertowa (Elbphilharmonie) w Hamburgu, zaprojektowana przez szwajcarskie biuro Herzog & de Meuron. dpa/Ralph Goldmann
Racjonalność i precyzja to cechy charakteryzujące niemiecką architekturę. Jednakże wraz z triumfem architektury ekologicznej pojawiły się także znamiona nowego emocjonalizmu i lekkości.

Wartość publicznych i prywatnych inwestycji budowlanych w Niemczech jest stanowi prawie równowartość niemieckiego budżetu państwa. Roczny obrót uzyskany w ramach realizacji przedsięwzięć obejmujących nowe budownictwo i remonty wynosi około 300 mld euro, pięć szóstych z tego przypada na budownictwo naziemne. Nic dziwnego, że Niemcy posiadają nad wyraz bogatą scenę architektoniczną, w której znajdują odbicie najróżnorodniejsze tendencje. Stylistyczne spektrum sięga od kompleksowych  projektów nowoczesnej rozbudowy obszarów miejskich jak HafenCity w Hamburgu aż po rekonstrukcje historyczne, której przykładami są odbudowa Zamku miejskiego (niem. Stadtschloss) w Berlinie czy rekonstrukcja Starego Miasta we Frankfurcie nad Menem.

Różnorodność ta pozwala mimo wszystko na wyróżnienie kilku wpływowych nurtów,  charakterystycznych dla środowiska kultury urbanistycznej w Niemczech. Tradycyjnie istniejący pogląd o Niemcach jako narodzie inżynierów ma swoje korzenie nie tylko w istocie projektowania. Również 100 lat od założenia szkoły Bauhaus, kuźni idei architektonicznych i projektowych klasycznego modernizmu, która będzie obchodzić swój wielki jubileusz w 2019 roku, niemieccy architekci uważani są bardziej za precyzyjnych i ukierunkowanych na zamierzone cele niż za zakochanych w kształtach. W dobie komputerowo generowanych rzeźb architektonicznych właśnie dzięki tej ich postawie i związanej z tym efektywności cieszą się oni uznaniem także za granicą.

Pod względem estetycznym ten racjonalny sposób projektowania przejawia się z jednej strony w duchu moderny prezentując koncepcje od abstrakcyjnych po eleganckie, zwłaszcza w budownictwie mieszkaniowym i biurowym. Z drugiej strony prowadzi do zakrojonych na wielką skalę projektów o charakterze technoidalnym, opracowywanych m. in. przez biuro Christopha Ingenhovena z Düsseldorfu czy też Spółkę Partnerską gmp z Hamburga. Ta idea rozsądnego stylu architektonicznego przyczynia się do tego, że liczne biura projektowe z Niemczech odnoszą sukcesy na całym świecie w budowie stadionów, projektów komunikacyjnych, obiektów kultury lub wysokościowców. Należą do nich takie biura jak Albert Speer junior, KSP Jürgen Engel, Henn Architekten oraz Barkow i Leibinger. Dodatkowym atutem jest obecnie kluczowa umiejętność zawodowa, która bardzo wcześnie zyskała popularność w Niemczech: architekci niemieccy już od przełomu tysiąclecia uważają ekologiczną optymalizację obiektów budowlanych za naturalną część procesu projektowego.

Nowe formy techniczne

Renomowane na rynku międzynarodowym biura projektowe takie jak Sauerbruch & Hutton (Berlin), Behnisch Architekten (Stuttgart), Hadi Teherani (Hamburg), Allmann Sattler Wappner (Monachium) czy Schneider + Schumacher (Frankfurt) opracowały w ostatnich 20 latach jednakże nie tylko przekonujące procedury w zakresie technologii budowlanej i infrastruktury technicznej budynku, mające na celu oszczędność energii i zasobów naturalnych. Odpowiedzialność wobec aspektów ekologicznych uzewnętrzniła się w tym okresie również w postaci nowej lekkiej technicznie formy. Gustowne kolorystycznie kompozycje fasad i wnętrz zastąpiły powściągliwą paletę czarno-białych odcieni kształtujących styl moderny.

Drętwe upodobanie do prostokątów uległo ewolucji nabierając bardziej zmysłowych form. A radosne akcenty na budynkach znalazły się w centrum uwagi jako kategoria zrównoważonego rozwoju. Zdaniem Matthiasa Sauerbrucha (Sauerbruch & Hutton): „Architektura może być ekologiczna tylko wtedy, kiedy ludzie nawiążą bliski kontakt ze swoim własnym domem i będą go pielęgnować. Rozwój w architekturze nienaruszający równowagi ekologicznej oznacza więc, by zaprojektować taki dom, który można byłoby obdarzyć miłością.“ 

Dzięki tej nowej orientacji emocjonalnej wielu architektów o profilu artystycznym cieszy się dziś powodzeniem. Przykładem jest biuro Lederer Ragnarsdóttir Oei ze Stuttgartu, które opracowało liryczną architekturę ceglaną, oddziałowującą jak ekspresjonizm o żeńskich kształtach. Ole Scheeren, który wraz ze słynnym holenderskim architektem Rem Koolhaasem zbudował pętlę wieżowców dla chińskiej telewizji CCTV w Pekinie, projektuje nowoczesne budynki z humorystycznymi defektami, tak jak w przypadku wieżowca w Bangkoku, którego kawałki jakby się odkruszały. Peter Haimerl, architekt ze szczególnym zamiłowaniem do betonowych materiałów budowlanych, przekształca zagrody chłopskie i centra wiejskie przy pomocy ultymatywnych projektów w centra kultury.

Otwartość na wpływy międzynarodowe

Te nurty w niemieckiej architekturze są częścią ducha europejskiej otwartości, dzięki której widać, ilu słynnych architektów z całego świata uczestniczy w kluczowych niemieckich projektach. Sala koncertowa nad Łabą w Hamburgu wykreowana została przez przez szwajcarskie biuro architektów Herzog & de Meuron. Biuro to zbuduje również Muzeum XX wieku w Berlinie. Tam znajduje się także Neues Museum, w którym od 2009 r. można podziwiać popiersie Nefertiti, a które zaprojektował Anglik David Chipperfield. Amerykańscy i europejscy architekci projektują frankfurcką panoramę drapaczy chmur. Spośród 100 międzynarodowych biur architektonicznych większość w Niemczech ma w swoim protfolio przynajmniej jeden budynek.

Z największymi wyzwaniami w niemieckiej architekturze zmaga się jednak obecnie budownictwo mieszkaniowe, które pochłania obecnie ponad połowę niemieckich wydatków na budownictwo. Na rynek przystępnych cenowo wielkomiejskich mieszkań, już wcześniej borykający się z trudnościami a ostatnio zachwiany poprzez napływ setek tysięcy uchodźców, czeka rozwiązywanie skomplikowanych zadań. Unikając budowania posępnych miast satelitarnych na zielonej łące, gminy decydują się coraz częściej na zagęszczenie przestrzeni śródmiejskiej. Niemiecka scena architektoniczna odznacza się dużą pomysłowością w spełnianiu tego wymogu. Przykładem jest projekt wzniesionego dla celów doświadczalnych dużego osiedla w Berlinie, które wzoruje się na historycznym osiedlu z okresu prosperity przemysłowej końca XIX wieku. Albowiem przyjazne dla mieszkańców są takie miasta - tu opinia większości architektów jest zgodna ze zdaniem większości ludności - w których możliwości zatrudnienia i mieszkania, robienie zakupów i oferty spędzania czasu wolnego są splecione ze sobą tworząc charakteryzujące się różnorodnością i tętniące życiem dzielnice. Skuteczne wprowadzenie w życie właśnie takiego modelu w sytuacji wysokich cen nieruchomości w miastach będzie głównym zadaniem architektów i urbanistów na najbliższe lata.

Related content