Różnorodność stylów życia

Rodzina ma duże znaczenie – obecnie również wielu ojców korzysta z urlopów wychowawczych
Rodzina ma duże znaczenie – obecnie również wielu ojców korzysta z urlopów wychowawczych Sean Gallup/Getty Images
Nowe formy współżycia wywierają wpływ na społeczeństwo niemieckie. Udzielane jest planowe wsparcie sprzyjające pogodzeniu życia zawodowego z życiem rodzinnym.

Nawet w zindywidualizowanym i wielce mobilnym świecie XXI wieku rodzina ma kluczowe znaczenie. Dla niemal ośmiu spośród dziesięciu Niemców rodzina jest nadal najważniejszą ­instytucją społeczną i fundamentalną grupą ­odniesienia. Jednocześnie zmienia się wyobrażenie na temat typowego wizerunku rodziny. Zaledwie połowa ludności w Niemczech żyje jeszcze w rodzinie. Pomimo erozji tradycyjnych struktur rodzinnych, małżeństwa z małolet­nimi dziećmi (blisko 70 procent wszystkich rodzin) stanowiły nadal najczęstszą formę rodziny w 2016 r. Liczba zawieranych małżeństw wykazuje ostatnio znowu tendencję wzrostową – w 2016 r. wyniosła 410 000. Mniej więcej co ­trzecie małżeństwo się rozchodzi. Średnia długość trwania małżeństw, które rozwiodły się w 2016 r., wyniosiła 15 lat. W roku 2015 około 46 000 małżeństw zostało zawartych między Niemcami i obcokrajowcami.

picture alliance/Christian Ohde

Wyraźnie rośnie liczba par w wolnych związkach, posiadających dzieci. W latach 1996-2013 ich udział procentowy w łącznej dzisiejszej liczbie 11,6 miliona rodzin podwoił się; prawie co dziesiąta para z dzieckiem nie ma ślubu. Rodziny składające się z jednego rodzica to również ­rozpowszechniająca się forma rodziny. Osoby samotnie wychowujące dziecko stanowią jedną piątą wszystkich konfiguracji typu rodzice-dzieci: prawie dziewięć na dziesięć osób samotnie ­wychowujących dziecko to kobiety, ogółem takich rodziców jest 2,7 miliona. Osoby samotnie wychowujące dzieci są często szczególnie narażone na ubóstwo, ponad połowa z nich pobiera świadczenia ze strony państwa.

Do sposobów życia zyskujących na znaczeniu należą związki osób tej samej płci. W 2015 r. w Niemczech mieszkało razem 94 tys. par homoseksualnych – to jest o ponad połowę więcej niż dziesięć lat wcześniej. 43 tys. z nich żyje w zarejestrowanym związku partnerskim, który od 2001 r. umożliwia parom tej samej płci prawne zabezpieczenie ich związku. W roku 2017 Bundestag uchwalił tzw. „małżeństwo dla wszystkich”. Pary homoseksualne mają teraz prawo do zawarcia pełnego małżeństwa, w tym na przykład adopcji dzieci.

Z jednej strony powstają nowe formy współżycia, a równocześnie rośnie liczba jednoosobowych gospodarstw domowych. Stanowią one 41 procent wszystkich prywatnych gospodarstw domowych. Ten trend z jednej strony jest skutkiem zmian demograficznych, w wyniku których zwiększa się liczba samotnych osób starszych, a z drugiej strony więcej młodych ludzi pozostaje singlami.

Celowe wspieranie rodzin 
przez urlopy i zasiłki wychowawcze

W ramach struktur wewnątrzrodzinnych dochodzi również do zmian koordynatów. Sto­sunki międzypokoleniowe między rodzicami a dziećmi są często dobre, nie są już one kształtowane przez tradycyjne lub autorytarne wzorce wychowawcze, lecz przez prawo do zabierania głosu, okazywanie uwagi, wsparcia oraz wychowywanie do samodzielności. Udział pracujących zawodowo matek zwiększył się do ponad 66 procent (w 2006 r.: 61 proc.). Ponad 70 procent czynnych zawo­dowo kobiet z dziećmi pracuje obecnie w niepełnym wymiarze godzin; dotyczy to głównie tych, które mają dzieci w wieku przedszkolnym. W przypadku czynnych zawodowo ojców to ­tylko pięć procent. W roku 2014 liczba kobiet czynnych zawodowo w Niemczech wyniosła 74 procent, co stanowi znacznie wyższą wartość od średniej unijnej (68,5 procent).

Wprowadzony w 2007 r. urlop wychowawczy ułatwia pogodzenie założenia rodziny z rozwojem zawodowym. Urlop wychowawczy umożliwia obu partnerom przerwanie pracy na okres nawet do trzech lat. Podczas urlopu wychowawczego, w celu zapewnienia środków do życia, otrzymują oni przez okres do 14 miesięcy zasiłek wychowawczy w wysokości 67 procent ostatniego ­dochodu netto – minimum 300, a maksymalnie 1 800 euro.

75 procent Niemców uważa zasiłek wycho­wawczy za dobrą regulację, niemal wszyscy ro­dzice korzystają z tej oferty. Jednak czterech na pięciu ojców wykorzystuje tylko minimalny okres dwóch wolnych miesięcy. Nadal to głównie matki pozostają dłuższy czas w domu po urodzeniu dziecka. Dzięki wprowadzonemu w 2015 r. „zasiłkowi wychowawczemu plus” bardziej opłaca im się teraz wcześniejszy powrót do życia za­wodowego. Rodzice zatrudnieni w niepełnym wymiarze godzin otrzymują dzięki nowemu ­zasiłkowi wsparcie finansowe przez okres do 28 miesięcy.

Od 1 sierpnia 2013 r. dzieci po ukończeniu pierwszego roku życia mają prawo do miejsca 
w placówce opieki dziennej. Obecnie co trzecie dziecko poniżej trzech lat – w 2017 r. było to 763 000 dzieci – uczęszcza do jednej z 55 000 
placówek dziennej opieki nad dziećmi lub do jednej z 44 000 opiekunek. Od 2006 r. liczba miejsc opieki dla dzieci poniżej trzeciego roku życia zwiększyła się ponad dwukrotnie.

Urlop i zasiłek wychowawczy, a także stworzenie lepszych ogólnych warunków dla opieki we wczesnym dzieciństwie i w wieku przedszkolnym umożliwiają realizację zapisanego w konstytucji równouprawnienia kobiet. Podczas gdy młode kobiety w dziedzinie edukacji nie tylko dogoniły młodych mężczyzn, ale nawet częściowo ich prześcignęły (w 2017 r. 53,1 procent kobiet miało świadectwo maturalne, kobiety stanowiły 50,5 procent wśród osób rozpoczynających studia w roku akademickim 2016), między płciami nadal istnieją różnice co do szans zarobkowych i dróg zawodowej kariery: kobiety zatrudnione w pełnym wymiarze godzin uzyskują średnio tylko około 79 procent wynagrodzenia pobieranego przez ich kolegów. Nie są też w wystarczającym stopniu reprezentowane na kierowniczych stanowiskach. Mniej więcej co siódme stanowisko kierownicze w firmach DAX jest dziś zajmowane przez kobietę.

Od 2015 r. zarówno w gospodarce prywatnej, 
jak i w służbie publicznej obowiązuje ustawa o równej reprezentacji kobiet i mężczyzn na ­stanowiskach kierowniczych. Określa ona między innymi, że 30 procent stanowisk w radach nadzorczych przedsiębiorstw notowanych na giełdzie muszą zajmować kobiety. W umowie ­koalicyjnej z 2018 r. rząd niemiecki postawił sobie również za cel równy udział kobiet i mężczyzn na stanowiskach kierowniczych w sektorze publicznym do roku 2025. Ostatnio odsetek kobiet w Bundestagu ponownie spadł: obecnie wynosi 30,9 procent. Należy jednak pamiętać, że do 1983 roku w parlamencie zasiadało mniej niż 10 procent kobiet-posłów.

Inkluzja jako ważne zadanie społeczne

Rząd federalny chce także stworzyć równe szanse osobom niepełnosprawnym. Cel stanowi zintegrowane społeczeństwo, w którym każdy może uczestniczyć: w szkole, w pracy i w czasie wolnym. Potrzeba do tego wszechstronnego niwelowania barier – utrudnienia w budynkach, na ulicach i na drogach powinny być usuwane w takim samym stopniu co przeszkody społeczne, na przykład w dostępie do rynku pracy. W 2007 r. Niemcy jako jedno z pierwszych państw stały się sygnatariuszem Konwencji Organizacji Narodów Zjednoczonych o prawach osób niepełnosprawnych. Narodowy plan działań re­guluje jej stosowanie. Przewiduje on między innymi intensywne przygotowywanie młodych ludzi o wysokim stopniu niepełnosprawności do życia zawodowego. Poza planem działań powstać ma federalna ustawa o włączeniu osób niepełnosprawnych. Oprócz planu działania w 2017 r. uchwalono również federalną ustawę o partycypacji.

Kolejną grupą, której potrzeby i potencjał cieszą się szczególną uwagą rządu federalnego, stanowią osoby starsze. Więcej niż co piąta osoba żyjąca w Niemczech ukończyła 65 rok życia. Bogactwo ich doświadczenia traktuje się jako dobro­dziejstwo dla społeczeństwa. Ich sposób życia również się zróżnicował i zmienił, ogółem starsi ludzie są dzisiaj znacznie aktywniejsi niż kiedyś. Często są nawet nadal uczestniczą w rynku pracy. Intensywny dialog między osobami starszymi i młodszymi wspiera 540 domów wielopoko­leniowych, które jako miejsca spotkań skupiają ludzi w różnym wieku.

Related content