Zaangażowane społeczeństwo obywatelskie

Ochrona środowiska jest tematem, na rzecz którego wiele osób angażuje się w wolnym czasie
Ochrona środowiska jest tematem, na rzecz którego wiele osób angażuje się w wolnym czasie picture-alliance/Andreas Franke
Zaangażowanie społeczeństwa obywatelskiego w Niemczech jest duże. Wielu ludzi udziela się społecznie, rośnie znaczenie fundacji.

Około 31 milionów Niemców angażuje się ­społecznie w czasie wolnym od pracy, biorąc odpowiedzialność za życie społeczne. To zaangażowanie ma często charakter długofalowy – jedna trzecia wolontariuszy jest aktywna od dziesięciu lat. Prawie 60 procent ankietowanych w ramach 14. rządowego badania wolontariatu poświęca na pracę społeczną do dwóch godzin tygodniowo. Łącznie z instytucjami dobroczynnymi, kościołami, spółdzielniami, organizacjami humani­tarnymi, przedsiębiorstwami użyteczności publicznej i inicjatywami prywatnymi członkowie ponad 600 tys. stowarzyszeń tworzą rdzeń tzw. „trzeciego sektora“. Pojęcie społeczeństwa obywatelskiego określa tę część społeczeństwa, ­która nie jest związana z państwem ani z partiami politycznymi, lecz dobrowolnie i publicznie ­angażuje się w kwestie społeczne i polityczne.

picture alliance/Ralf Mueller

Przede wszystkim fundacje zyskują stopniowo coraz większe znaczenie. Niemcy, w których działa ponad 21 000 fundacji prawa cywilnego posiadających zdolność prawną, czyli o klasycznej formie prawnej, są jednym z krajów Europy o ich największej liczbie. Od początku XXI wieku założono 13 500 fundacji prawa cywilnego, ponad połowę wszystkich istniejących dzisiaj fundacji tego rodzaju. Na 100 tysięcy miesz­kańców w skali kraju przypada średnio 26,5 fundacji. Wszystkie fundacje dysponują ogólnym majątkiem wynoszącym około 68 miliardów euro. ­Wydają one 4,3 miliardów euro na ­cele użyteczności publicznej, tradycyjnie na ­cele socjalne, edukację, naukę i kulturę. Do ­pięciu największych pod względem wydatków fundacji prawa cywilnego zalicza się Fundację Volkswagena, Fundację Roberta Boscha, Fundację Bertelsmanna, Fundację Hansa Böcklera i WWF Niemcy.

Prężnie rozwijają się fundacje obywatelskie, 
w których w roli darczyńców występują wspólnie obywatele i przedsiębiorstwa. Ich celem jest ­wspieranie przedsięwzięć lokalnych i regionalnych. Pierwsze fundacje tego rodzaju powstały w 1996 r.. W 2016 roku istniało już ponad 300 ­fundacji obywatelskich uznanych przez Federalny Związek Fundacji Niemieckich. Zaangażowanie obywatelskie zwiększyło się lekko w ciągu ostatnich lat, z większych zrzeszeń przenosi się jednak bardziej w stronę małych samodzielnych grup i różnych zmieniających się projektów. Obecnie wiele osób w Niemczech angażuje się dobrowolnie w lokalne inicjatywy udzielające wsparcia uchodźcom.

Zaangażowanie w partiach, związkach 
zawodowych i organizacjach pozarządowych

Współdziałanie o charakterze bardziej strategicznym i politycznym umożliwia aktywność w partiach, związkach zawodowych i organizacjach pozarządowych. Pełnienie wolontariatu w ten sposób otwiera możliwość intensywnej partycypacji w demokracji. Jednocześnie wielkim organizacjom o ustalonej pozycji coraz trudniej jest pozyskiwać osoby chętne do współpracy na zasadzie wolontariatu.

Szczególny potencjał do pracy społecznej odnotowuje się w przedziale wiekowym od czternasto- do dwudziestoczterolatków. O gotowości młodych dorosłych do wnoszenia wkładu w życie społeczne świadczy ich zainteresowanie wolontariatem. Od 2011 r. istnieje program Federalnej Służby Ochotniczej dla wszystkich grup wiekowych, uzupełniający istniejący od 50 lat model Ochotniczego Roku Socjalnego, adresowanego do młodzieży i młodych do­rosłych. Na początku 2018 r. w Federalnej ­Służbie Ochotniczej angażowało się ponad 43 000 osób.

Możliwy jest również wolontariat za granicą, 
na przykład za pośrednictwem Międzynarodowej Służby Ochotniczej Federalnego Ministerstwa do spraw Rodziny, Osób Starszych, Kobiet i Młodzieży, programu „Weltwärts“ ­Federalnego Ministerstwa Współpracy Gospodarczej i Rozwoju lub Służby Ochotniczej „­Kulturweit“ Niemieckiej Komisji UNESCO we współpracy z Ministerstwem Spraw Zagranicznych.

Related content