Arka plan

Bakım Sigortası

Yaşlılıktan veya başka bir nedenle bakıma muhtaçlara yönelik bir önlem olarak 1995 yılında getirilen “bakım sigortası”yla sosyal güvenliğin beşinci ayağı ortaya çıktı. Zorunlu olan bakım sigortası çalışan ve işverenin eşit paylaştığı primlerle karşılanıyor. 

Emeklilik sigortası

Zorunlu emeklilik sigortası yaşlılıktaki en önemli güvencedir. Finansmanı paylaşılan primlerle sağlanmaktadır: Çalışanlardan ve işverenlerden kesilen primlerle, halihazırda emekli olanların maaşları ödenmektedir. Çalışanlar kendileri adına ödenen primler sayesinde, emeklilik yaşına geldiklerinde emeklilik maaşı alma hakkına kavuşuyorlar. İlerde ödenecek bu maaşların finansmanı da o dönemde çalışanlar adına yapılacak kesintilerden karşılanacak (bu yapıya “kuşaklar sözleşmesi” deniyor). Yasanın öngördüğü bu yapı dışında işverene bağlı ve kişinin isteğine bağlı emeklilik ödemeleri yaşlılık güvencesinin ikinci ve üçüncü ayağını oluşturuyor. Bu ödeme sistemleri devlet tarafından belli koşullarda teşvik ediliyor.

Göç

Daha 19. Yüzyılda yüksek sayıda göçmenin geldiği bir ülke olan Almanya 20. Yüzyılın ikinci yarısından itibaren Avrupa’da en çok göç alan ülke oldu. 1950’de Federal Almanya Cumhuriyeti’ndeki yabancı sayısı henüz 500.000’le toplam nüfusuna oranla yüzde bir kadardı. Bu durum belirgin düzeyde değişti. Şu anda Almanya’da toplam nüfusun yüzde 12’sine tekabül eden 10 milyon yabancı yaşıyor. 

Hastalık Sigortası

Almanya’da ikamet eden hemen hemen herkes ya yasanın öngördüğü zorunlu (yüzde 90) ya da isteğe bağlı özel bir hastalık sigortasının (yaklaşık yüzde 10) koruması altındadır. Hastalık sigortaları; doktor tedavisi, ilaç, yatak ve bakım masraflarını karşılıyorlar. Hastalık sigortasının primleri çalışan ve işveren tarafından ­birlikte karşılanıyor. Yasal sigortadan yararlanma hakkı olanların bir avantajı da, çalışmayan aile üyeleri için ayrıca prim ödemelerinin gerekmemesi.

Hayat standardı

Almanya, dünyada hayat standardı en yüksek ülkelerden biri. Birleşmiş Milletler’in gelişmişlik endeksine göre Almanya ortalama ömür, okuma yazma oranı ve kişi başına düşen gelire göre dünyanın en gelişmiş ülkeleri arasında. Sağlık sistemi, insanlara kapsamlı bir güvence sağlıyor, yasal hastalık sigortalarının, yaşlılıkta bakım ve kaza sigortalarının, emeklilik ve işsizlik sigortalarının sosyal güvence sistemleri insanları temel hayati risklere karşı koruyor.

İşsizlik sigortası

Almanya’da işsizlerin maddi yardım desteğine hakları vardır. Son iki yıl içinde toplam en az on iki ay süreyle, yasayla öngörülmüş işsizlik sigortası kasasına prim ödemiş olan herkes, işsiz kalınması durumunda işsizlik parası almaya hak ­kazanır (ödenecek meblağ son net ücretinin yüzde 60’ı ile 67’si arasındadır). ­İşsizlik parası, yarısını çalışanın, yarısını işverenin ödediği primlerden karşılanır. İşsizlik parasından yararlanma süresi altı aydan 24 aya kadardır. Bu süreden sonra, iş arayanlar için geçerli olan “asgari ödenti” için başvuruda bulunabilir (“işsizlik parası II”) bunun miktarı ihtiyaca göre belirlenir. Ekonomik krizdeki deneyim, vergilerle finanse edilen kısa süreli çalışma uygulamasının yararını kanıtladı. Bu uygulama şirketlerin ekonomik krizden dolayı çalışanları işten çıkarmaktan kaçınmasını teşvik ediyor.

Kadın erkek eşitliği

Almanya’da kadın erkek eşitliği Temel Yasa tarafından güvence altına alınmıştır. Çalışma koşulları ve ücretlendirmede cinsiyete bağlı ayrımcılık yasalarca yasaklanmıştır. Kadın haklarını koruyan birçok yasa bulunmaktadır. Bunun ötesinde Almanya, kamuya bağlı ve sivil kuruluşlardan oluşan ve cinsiyetler arasında eşitliği amaçlayan kapsamlı bir örgütsel ağ üzerinden bu alanda sorumluluk üstleniyor. Alınan kararların cinsiyetlerin durumu üzerindeki etkisini de gözeten anlayışın (gender mainstreaming) benimsenmesiyle birlikte kadın politikası, tüm alanlarda ve idarenin her bölümünde ortak bir görev haline getirildi. Bu temelde devlet, kadınlar ve erkekler için eşit yaşam şartlarının oluşturulması yönünde etkin bir rol oynuyor. Bu yöndeki önlemler başarılı oldu: Birleşmiş Milletler’in ekonomi ve siyasette kadın oranını ölçen “kadının güçlendirilmesi endeksi”ne (GEM) göre Almanya 9uncu sırada en önde gelen ülkeler arasında yerini aldı.

Kaza sigortası

Yasanın öngördüğü kaza sigortası, çalışan lehine işverenlere yüklenen asgari bir zorunlu sigortadır. Böylece çalışanlara, bir iş kazasının veya mesleki bir hastalığın olumsuz sonuçlarına karşı bir koruma sağlanmış olmaktadır.

Kuşaklar sözleşmesi

İşçiler için zorunluluk getiren ”yasal emeklilik sigortası”nın finansmanını sağlayan sisteme verilen isim: Bugün çalışanlar, gelecek kuşakların da kendi emekliliklerini karşılayacakları beklentisiyle, ödedikleri primlerle, iş hayatından ayrılmış kuşakların emekli aylıklarını, maliyetin genele dağıtılması yöntemiyle karşılıyorlar. Emeklilik güvencesi için Almanya’da ilk yasal düzenleme erken bir dönemde,1889’da yapılmıştı. Sistem, işveren ve çalışanların ödemeleri dışında günümüzde federal yönetimin karşıladığı ek ödemelerle de finanse ediliyor. 2002’den itibaren yasal emeklilik sistemine, devlet tarafından desteklenen ve yatırım araçlarıyla değerlendirilen özel emeklilik sistemi eklendi. Ayrıca memurlar ve serbest çalışanlar için yaşlılık güvencesi sağlayan sigortalar da var.

Ortalama ömür uzuyor

Ortalama ömür 20. Yüzyılın başında 46 yaşken bugün Almanya’da yeni doğan bir erkek çocuğu 78 yaşına basabile­ceğini, kız çocuğu ise 83 yaşına basabileceğini bekleyebilir.

Sosyal devlet

Sosyal devlet ilkesi Temel Yasa’nın (Alman anayasası) 20. maddesinde yer bulmuştur ve yeni bir anayasanın çıkarılması durumunda bile değiştirilemeyecek maddelerdendir. Dolayısıyla Temel Yasa devleti, yurttaşların özgürlüklerinin dışında temel yaşam koşullarını sağlamakla da yükümlü kılınmaktadır. Ama bu arada herkes sosyal güvenliği için kendine düşen sorumluluğu üstlenmek durumundadır.

Sosyal yardım

Sosyal koruma ağı – vergilerden karşılanan – sosyal yardımla tamamlanıyor. Eğer biri kendisinin veya yakınlarının olanaklarıyla asgari yaşam koşullarını sağlayamıyorsa bu sistem devreye giriyor. Bu sayede, yaşlılıkta veya sürekli işsizlik durumunda “taban ödeme güvencesi” ve geçimi sağlamak üzere veya belli ihtiyaçlar için yapılan devlet yardımı, insanların sosyal güvenliğini sağlıyor.

Vatandaşlığa geçiş

Almanya’da sürekli yaşayan göçmenler, belli koşulları yerine getirmeleri durumunda Alman vatandaşlığına başvurabiliyorlar. 2016’de 110.400 yabancı vatandaşlığa alındı.

bamf.de

Yaşlı kuşağın yaşam tarzı

Önceki kuşaklarla karşılaştırdığımızda, günümüz yaşlı kuşağı artık hem uzun, hem daha sağlıklı yaşıyor, hem de daha sportif ve daha etkinler. Ekonomik konumları da iyi. 60’ın üstündeki yaş grubu ­toplam satın alım gücünün neredeyse üçte birine sahip. 50 üstü kuşağının yaşam tarzı çok değişti. Yaklaşık iki kişiden biri fitness’i, sağlığı ve zindeliği önemsiyor. Bu nedenle bedensel etkinlikler ve spora verilen önem giderek artıyor: 60’ın üzerindeki her üç kişiden biri neredeyse her gün spor yapıyor.