Federal devlet

Berlin’de Reichstag’ın çatısında: Günde yaklaşık 8.000 kişi parlamento binasını görmeye geliyor
Berlin’de Reichstag’ın çatısında: Günde yaklaşık 8.000 kişi parlamento binasını görmeye geliyor Nikada/Getty Images
Almanya parlamenter bir demokrasi. Federal Meclis, Federal Konsey, Cumhurbaşkanı, Federal Hükümet ve Federal Anayasa Mahkemesi anayasal organlar.

Almanya parlamenter ve federal sisteme uygun bir demokrasi. Kamusal alanda varlığı en çok hissedilen anayasal kurum olan Almanya Federal Meclis’i (Bundestag) seçme ve seçilme hakkı olan tüm vatandaşlar tarafından dört yılda bir doğrudan seçilir. Federal Meclis’in en önemli görevleri yasama ve hükümetin yürüttüğü çalışmaların denetlenmesidir. Federal Meclis yasama dönemi süresince hükümete başkanlık etmek üzere kapalı oyla şansölyeyi (başbakanı) seçer. Şansölye federal hükümet içerisinde siyaset belirleme yetkisine, yani hükümet açısından bağlayıcı olarak izlenecek siyasi çizginin ana hatlarını belirleme yetkisine sahiptir. Ayrıca federal hükümetin bakanları ve bunlar arasından birinin şansölye yardımcısı olarak belirlenmesi de şansölyenin görevidir. Fakat pratikte koalisyon görüşmelerinde, belirlenen yetkilerin kimlere verileceğine hükümeti kuran partiler karar verir. Koalisyon hükümeti dağıldığı takdirde şansölye de, dört yıllık seçim dönemi sona ermeden görevinden düşürülebilir, zira Federal Meclis her zaman hükümet başkanını düşürme yetkisine sahiptir. Fakat bu durumda parlamentonun “yapıcı güvensizlik oyu” ile aynı zamanda yeni şansölyeyi de belirlemesi gerekmektedir. Dolayısıyla bu koşullar içinde seçilmiş bir hükümetin olmadığı bir dönemin var olması söz konusu değildir.

Almanya genellikle koalisyon ­hükümetlerince yönetilmektedir

dpa/Michael Kappeler

Doğrudan aday oylarına da yer veren nispi temsil sistemi parlamentonun karakterini belirler. Küçük partiler de seçimlerde aldıkları sonuçlarla doğru orantılı olarak temsil edilirler. Bunun bir sonucu olarak, bugüne dek federal hükümetler bir istisna dışında seçimde bir­biriyle rekabet etmiş olan partilerin oluşturduğu koalisyonlarla kurulmuştur; 1949 yılında gerçekleşen ilk milletvekili seçimlerinden bu yana Almanya’da toplam 24 koalisyon hükümeti kuruldu. Parlamentonun aşırı biçimde küçük gruplara bölünmemesi ve bir hükümetin kurulmasının kolaylaşması için yüzde beşlik bir baraj vardır, yüzde beşlik barajı geçen veya doğrudan oyla seçilmiş üç vekili olan partiler Federal Meclis’te temsil edilirler.

16 eyaletin özellikle de asayiş, afet önleme, eğitim ve kültür alanlarında sahip oldukları geniş özerklik, Almanya’nın federal yapısının bir göstergesidir. Berlin, Hamburg ve Bremen kentleri tarihten gelen yapılarıyla aynı zamanda başlı başına birer eyalettir. Eyalet yönetimlerinin federal siyasete etki etmesine de çeşitli imkanlar tanıyan eyaletler ve merkezi devlet arasındaki birbirini tamamlayıcı yapı ben­zersizdir. Eyalet yönetimlerinin üyelerinden ­oluşan ve tıpkı Federal Meclis gibi merkezi Berlin’de bulunan Almanya’nın ikinci meclisi Federal Konsey bu işlevi yerine getiren öncelikli yapıdır. Nüfusu yoğun olan eyaletler Federal Konsey bünyesinde daha küçük eyaletlere kıyasla daha yüksek temsil gücüne sahiptir. Federal Yönetim düzleminde muhalefette kalan ya da Federal Meclis’te temsil edilmeyen partiler dahi eyalet yönetimlerindeki temsiliyetleri sayesinde federal siyasetin belirlenmesinde etki sahibi olabilirler, zira pek çok federal yasa ve yönetmelik Federal Konsey’in de onayını gerektirmektedir. Federal Meclis’teki en küçük iki parti olan Birlik 90/Yeşiller ve Sol Parti, ilk defa 2011 ve 2014 yıllarından bu yana birer eyalette (Baden Württemberg ve Thüringen) eyalet başbakanlıklarını ellerinde bulunduruyorlar.

Eyalet meclisleri için ortak bir seçim tarihi olmaması ve eyaletlerde yasama dönemlerinin farklı uzunluklara sahip olması dolayısıyla Federal Meclis’in aynı yasama dönemi içerisinde Federal Konsey içindeki güç dağılımı birden fazla kere değişebilir. Federal Konsey’in bugünkü mevcut dağılımı içerisinde mevcut Federal Hükümet burada güvenli bir çoğunluğa sahip değil. Federal Almanya’nın kuruluşundan bu yana 16 eyalette hiç görülmemiş bir koalisyon çeşitliliği olması dolayısıyla Federal Konsey içerisinde de ortak oy eğilimlerine sahip, sınırları belli bloklar artık yok. Koalisyon partneri olmadan hükümet kurabilen tek parti Bavyera’da CSU oldu. Diğer eyaletlerdeyse 2018 baharı itibariyle CDU ve SPD’nin kurduğu dört, SPD ve Yeşiller’in iki, CDU ve Yeşiller’in iki, SPD ve Sol Parti’nin bir, Sol Parti, SPD ve Yeşiller’in iki, ayrıca hepsi birer olmak üzere CDU ve FDP; CDU, Yeşiller ve FDP; SPD, FDP ve Yeşiller; SPD, CDU ve Yeşiller gibi farklı kombinasyonlarda koalisyon hükümetleri bulunuyor.

Cumhurbaşkanı ülkenin bir ­
numaralı vatandaşı

Protokol düzeyinde en yüksek makam Cumhurbaşkanlığıdır. Cumhurbaşkanı halk tarafından değil bu amaçla oluşturulan bir Federal Kongre tarafından seçilir. Bu kongrenin yarısı Federal Meclis’teki milletvekillerinden, diğer yarısıysa Federal Konsey içindeki eyalet parlamentosu temsilcilerinin kendi meclislerindeki temsil oranlarıyla doğru orantılı olarak seçilen üyelerinden oluşur. Cumhurbaşkanının görev süresi beş yıldır ve ikinci bir kere seçilebilir. 2017 yılından bu yana cumhurbaşkanlığını Dr. Frank-Walter Steinmeier yürütüyor. Steinmeier SPD’li siyasetçi olarak 2005-2009 ile 2013-2017 arasında Dışişleri Bakanlığı yaptı. Steinmeier 1949 yılından bu yana seçilen on ikinci cumhurbaşkanı. Her ne kadar bu makamın asli görevi temsili olsa da, cumhurbaşkanı ana­yasaya uygunluğu konusunda tereddüt ettiği yasaları imzalamayı reddedebilir. Bugüne dek gelen cumhurbaşkanları en büyük etkilerini, büyük dikkat çekmelerini sağlayan halka sesleniş konuşmalarıyla gerçekleştirdiler. Cumhurbaşkanı parti politikaları konusunda tarafsız konumdadır, fakat güncel konularla ilgili olarak kendi değerlendirmelerini yaparak hükümeti, meclisi ya da halkı uzlaşmaya davet edebilir. 2017 seçimlerinin ardından alışılmadık ölçüde uzayan koalisyon görüşmeleri sırasında Steinmeier için önemli bir nokta seçimlerin yenilenmesinin önlenmesiydi. Onun müdahalesi olmasaydı SPD bu dönemde “büyük koalisyon”a evet demeyebilirdi.

Karlsruhe’deki Federal Anayasa Mahkemesi, Anayasa’nın bekçisi

Toplumda büyük bir saygı gören Karlsruhe’deki Federal Anayasa Mahkemesi’nin devlet kurumları içinde büyük ağırlığı var. Kurum “Anayasa’nın bekçisi” olarak kabul ediliyor ve yönlendirici kararlarıyla anayasa metninin içtihadını gerçekleştiriyor. Mahkeme iki senato bünyesinde ­anayasal kurumlar arasındaki yetki çatışması konusundaki anlaşmazlıkların söz konusu ­olması durumunda devreye girer ve yasaların Anayasa’ya uygun olup ­olmadığına karar verebilir. Her bir Alman vatandaşı bir ­yasadan kaynaklı olarak temel haklarının ihlal edildiği görüşündeyse Anayasa Mahkemesi’ne doğrudan başvurabilir.

Related content